Hai Chữ Nước Nhà

Bài thơ “Hai chữ nước nhà” thác lời ông Nguyễn Phi Khanh dặn Nguyễn Trãi khi Nguyễn Trãi theo cha đến tận ải Nam Quan. Khi Nguyễn Phi Khanh bị quân Minh bắt giải về Kim Lăng, Nguyễn Trãi theo cha khóc lóc, lên đến tận cửa Nam Quan, không chịu trở lại. Ông Nguyễn Phi Khanh bảo rằng: “Con phải trở về lo trả thù cho cha, rửa hận cho nước, chứ theo khóc lóc mãi mà làm gì?”

Chốn Ải Bắc mây sầu ảm đạm 
Cõi trời Nam gió thảm đìu hiu 
Bốn bề hổ thét chim kêu 
Ðoái nom phong cảnh như khêu bất bình 

Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước 
Chút thân tàn lần bước dậm khơi 
Trông con tầm tã châu rơi 
Con ơi con nhớ lấy lời cha khuyên: 

Giống Hồng Lạc hoàng thiên đã định 
Mấy ngàn năm suy thịnh đổi thay 
Trời Nam riêng một cõi này 
Anh hùng, hiệp nữ xưa nay kém gì! 

Than vận nước gặp khi biến đổi 
Ðể quân Minh thừa hội xâm lăng 
Bốn phương khói lửa bừng bừng 
Xiết bao thảm họa xương rừng máu sông! 

Nơi đô thị thành tung quách vỡ 
Chốn dân gian bỏ vợ lìa con 
Làm cho xiêu tán hao mòn 
Lạ gì khác giống dễ còn thương đâu! 

Thảm vong quốc kể sao cho xiết 
Trông cơ đồ nhường xé tâm can 
Ngậm ngùi đất khóc giời than 
Thương tâm nòi giống lầm than nỗi này! 

Khói Nùng lĩnh như xây khối uất 
Sóng Long giang nhường vật cơn sầu 
Con ơi! càng nói càng đau … 
Lấy ai tế độ đàn sau đó mà? 

Cha xót phận tuổi già sức yếu 
Lỡ sa cơ đành chịu bó tay 
Thân lươn bao quản vũng lầy 
Giang sơn gánh vác sau này cậy con 

Con nên nhớ tổ tông khi trước 
Ðã từng phen vì nước gian lao 
Bắc Nam bờ cõi phân mao 
Ngọn cờ độc lập máu đào còn dây 

Kìa Trưng nữ ra tay buồm lái 
Phận liễu bồ xoay với cuồng phong 
Giết giặc nước, trả thù chồng 
Nghìn thu tiếng nữ anh hùng còn ghi 

Kìa Hưng Đạo gặp khi quốc biến 
Vì giống nòi quyết chiến bao phen 
Sông Bạch Đằng phá quân Nguyên 
Gươm reo chính khí nước rền dư uy 

Coi lịch sử gươm kia còn tỏ 
Mở dư đồ đất nọ chưa tan 
Giang san này vẫn giang san 
Mà nay sẻ nghé tan đàn vì ai? 

Con nay cũng một người trong nước 
Phải nhắc câu Gia, Quốc đôi đường 
Làm trai hồ thỉ bốn phương 
Sao cho khỏi thẹn với gương Lạc Hồng 

Thời thế có anh hùng là thế 
Chữ vinh hoa xá kể làm chi! 
Mấy trang hào kiệt xưa kia 
Hy sinh thân thế cũng vì nước non 

Con đương độ đầu xanh tuổi trẻ 
Bước cạnh tranh há dễ nhường ai? 
Phải nên thương lấy giống nòi 
Đừng tham phú quí mà nguôi tấc lòng 

Kiếp luồn cúi, đỉnh chung cũng nhục; 
Thân tự do chiêu chúc mà vinh 
Con ơi nhớ đức sinh thành 
Sao cho khỏi để ô danh với đời 

Chớ lần lữa theo loài nô lệ 
Bán tổ tiên kiếm kế sinh nhai 
Đem thân đầy đọa tôi đòi 
Nhục nhằn bêu riếu muôn đời hay chi? 

Sống như thế, sống đê, sống mạt 
Sống làm chi thêm chật non sông! 
Thà rằng chết quách cho xong 
Cái thân cẩu trệ ai mong có mình! 

Huống con cũng học hành khôn biết 
Làm giống người phải xét nông sâu 
Tuồng chi gục mặt cúi đầu 
Cam tâm làm kiếp ngựa trâu cho đành! 

Nỗi tâm sự đinh ninh dường ấy 
Cha khuyên con có bấy nhiêu lời 
Con ơi! con phải là người 
Thì con theo lấy những lời cha khuyên 

Cha nay đã muôn nghìn bi thảm 
Nói bao nhiêu tâm khảm càng đau! 
Chân mây mặt cỏ rầu rầu 
Càng trông cố quốc mạch sầu càng thương! 

Lời cha dặn khắc xương để dạ 
Mấy gian lao con chớ sai nguyền 
Tuốt gươm thề với vương thiên 
Phải đem tâm huyết mà đền cao sâu 

Gan tráng sĩ vững sau như trước 
Chí nam nhi lấy nước làm nhà 
Tấm thân xẻ với san hà 
Tượng đồng bia đá họa là cam công 

Nữa mai mốt giết xong thù nghịch 
Mũi long tuyền lau sạch máu tanh 
Làm cho đất rộng trời kinh 
Bấy giờ quốc hiển gia vinh có ngày! 

Nghĩa vụ đó con hay chăng tá ? 
Tính toán sao vẹn cả đôi đường 
Cha dù đất lạ gởi xương 
Trông về cố quốc khỏi thương hồn già 

Con ơi! hai chữ NƯỚC NHÀ

Á Nam Trần Tuấn Khải