VẾ BÀI “MUỐN LÀM THẰNG CUỘI”

                    Tản Đà (1889-1939) tên thật là Nguyễn Khắc Hiếu, quê ở Khê Thượng, Bất Bạt, Sơn Tây (nay thuộc Hà Nội). Những năm hai mươi của thế kỷ trước, Tản Đà đã là  thi sĩ tài danh, lãng mạn nhất trên thi đàn dân tộc. Thấm đậm tình non nước, ngôn ngữ thơ điêu luyện, mượt mà, đó là phong cách nghệ thuật thơ Tản Đà.

         Thi sĩ Tản Đà viết bài này không phải vì muốn làm thàng Cuội mà vì muốn thoát ly, “trần thế em nay chán nửa rồi”. Mở đầu bài thơ bằng một tiếng kêu, tiếng kêu tâm sự.

          “Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!

                             Trần thế em nay chán nửa rồi”.

          “Buồn lắm” – buồn đến cực điểm và chỉ còn biết gọi “chị Hằng ơi!” để tâm sự. Giọng thơ thân mật. Trước đó, Tản Đà đã từng viết: “Đời đáng chán hay không đáng chán?” nay thì đã “chán nửa rồi” – rất chán. Câu thơ đầy ắp tâm sự. Buồn và chán vì trần thế, vì cuộc đời ngột ngạt, tù hãm. Vì công danh dở dang: “Tài cao phận thấp, chí khí uất”.

          Môt chữ “xin” rất chân thành thiết tha, như nài nỉ “Cung quế đã ai ngồi đó chửa? – Cành đa xin chị nhắc lên chơi”. “Cành đa” đã trở thành cái “thang” bắc lên 9 tầng mây, đưa thi sĩ lên “cung quế” để thoả mộng lên trời được gần gũi người đẹp - chị Hằng Nga. Đó là giấc mộng thoát ly. Mộng vì chán đời, ngán đời.

          Có lên được cung quế mới đỡ “tủi”, mới thoả thích “thế mới vui”. Có chị Hằng làm bầu bạn. Có gió, có mây cùng chơi vơi. Điệp ngữ và phép đối được vận dụng sáng tạo vượt khỏi quy cách chặt chẽ của luật thơ Đường. Có cả tiểu đối và bình đối. Giọng thơ nhún nhẩy lâng lâng. Thấm đẫm vần thơ là chất phong tình lãng mạn, đọc lên nghe rất thú vị:

          “Có bầu, có bạn, can chi tủi

          Cùng gió, cùng mây, thế mới vui”.

          Cái ngông của Tản Đà dâng lên cao độ. Đêm rằm tháng tám là đêm trung thu đẹp nhất. Chẳng còn buồn vì cô đơn nữa, thi sĩ được cùng chị Hằng “Tựa nhau trông xuống thế gian cười”. Cử chỉ và nụ cười ấy cũng là một giấc mộng đẹp. Thoáng một chút mỉa mai (cho trần thế) nhưng đầy thú vị vì được thoát li, được thoả thích nơi cung quế:

          “Rồi cứ mỗi năm rằm tháng tám

          Tựa nhau trông xuống thế gian cười”

          Có đọc bài thơ “Hầu trời” mới thấy được, cảm được cái hay, cái thú vị của bài “Muốn làm thằng Cuội”. Nửa đêm, Tản Đà tỉnh dậy đun nước pha trà rồi ngâm thơ… Trời nghe giọng ngâm sai hai tiên nữ xuống cõi trần rước thi sĩ bay lên. Thi sĩ đọc thơ cho Trời và bầy tiên nghe. Tất cả đều tấm tắc khen:

          “Văn đã giàu thay, lại lắm lối

          Trời nghe Trời cũng bật buồn cười!

          Chư tiên ao ước tranh nhau dặn:

-         “Anh gánh lên đây bán chợ Trời!”

           (Hầu Trời)

          Bài “Muốn làm thằng Cuội” là một bài thơ có thi đề độc đáo, thú vị. Giọng thơ nhẹ nhàng, chơi vơi, thanh thoát. Trí tưởng tượng phong phú, kỳ diệu. Chất mộng tưởng, màu sắc lãng mạn tràn ngập bài thơ. Tuy có nói đến buồn, nói đến chán, có nói đến thoát li, có thấm vị phong tình… nhưng toàn bài thơ toát lên một thái độ phủ định thực tại xấu xa, khao khát được sống trong sạch hơn, thanh cao hơn, để mãi mãi giữ trọn thiên lương cao đẹp. Giá trị đích thực của bài thơ là ở chỗ ấy. Bài “Muốn làm thằng Cuội” tiêu biểu nhất cho hồn thơ tài hoa lãng mạn và phong cách thơ của Tản Đà.