Phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế

gắn với giáo dục và đào tạo

Thừa Thiên Huế là vùng đất nổi tiếng cả nước với những giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng giàu bản sắc văn hoá dân tộc. Từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX, Huế là trung tâm chính trị, trung tâm kinh tế của Đàng Trong và là kinh đô của triều đại phong kiến trung ương tập quyền nhà Nguyễn. Thời kỳ này do có giao lưu buôn bán với nước ngoài (Nhật, Trung, Anh, Pháp, Bồ, Tây Ban Nha...) mà ở thế kỷ XVIII Huế được coi là nơi “phồn hoa đô hội” kinh tế, văn hóa đều rất phát triển. Từ cuối thế kỷ XVIII trở đi Huế có nhiều biến động lịch sử buộc con người phải đứng trước những vấn đề hết sức lớn lao thuộc về vận mệnh của mình và xã hội. Chính trong những biến động đó mà Huế đã khẳng định mình, khẳng định cuộc sống và con người Huế trên nhiều mặt: Tiếng Huế, Hò Huế, Pháp lam Huế, Kinh thành Huế, Ca Huế, Lăng tẩm Huế, đền chùa Huế, Ẩm thực Huế, Y phục Huế, Nhà vườn Huế...

Chính lẽ đó mà hiện nay ở Huế có hàng trăm di tích lịch sử, văn hoá và nhiều công trình thuộc quần thể di tích Cố đô Huế. Trong quần thể di tích Cố đô Huế ngày nay, không thể không nói đến hệ thống di tích và địa điểm di tích lưu niệm liên quan trực tiếp đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, bởi nơi đây đã in đậm dấu ấn thời thơ ấu và trưởng thành của vĩ nhân bậc nhất thế kỷ XX – Danh nhân văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh. Mười năm ở Huế, nhất là từ 1906-1909, Huế - một trung tâm văn hóa của Việt Nam, đã hội tụ nhiều yếu tố văn hóa Đông-Tây và có bề dày văn hóa dân tộc - là một tác động lớn với những dấu ấn sâu sắc đến tinh thần người thanh niên ưu tú Nguyễn Tất Thành, là một cội nguồn quan trọng của sự hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh. Huế là nơi khởi đầu hành trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những gì mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và gia đình để lại trên đất Huế là tài sản vô cùng quí giá mà Đảng bộ và nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế vinh dự và có trách nhiệm trân trọng giữ gìn và phát huy. Bởi điều đó không chỉ góp phần quan trọng vào tuyên truyền giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh đối với các tầng lớp nhân dân mà còn cùng với các di tích lịch sử văn hoá trên địa bàn của tỉnh góp phần quan trọng để Huế phát triển bền vững trong sự nghiệp xây dựng, phát triển Thừa Thiên Huế, đặc biệt là hướng phát triển thành phố Huế trực thuộc Trung ương trong tương lai.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cùng với gia đình hai lần sống ở Huế: 1895-1901 và 1906–1909. Hiện nay tại thành phố Huế có khoảng 20 di tích và điểm di tích về thời niên thiếu của Người và gia đình. Bốn trong khoảng 20 di tích đó đã được Nhà nước công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa theo Quyết định số 298 QĐ/BT ngày 26/3/1990. Đó là ngôi nhà của ông Nguyễn Sĩ Độ ở làng Dương Nỗ; đình làng Dương Nỗ, xã Phú Dương, huyện Phú Vang, cách thành phố Huế 7 km, nơi Nguyễn Tất Thành cùng cha ở và dạy học; nhà số 112, đường Mai Thúc Loan, phường Thuận Lộc, nơi gia đình cụ Nguyễn Sinh Sắc và cụ Hoàng Thị Loan cùng các con đã sống; trường Quốc học, phường Vĩnh Ninh, thành phố Huế, nơi Nguyễn Tất Thành theo học trong các năm 1907-1908. Các di tích này đã và đang từng bước được đầu tư, bảo tồn và tôn tạo nhằm phục vụ khách tham quan trong nước và quốc tế.

Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế thành lập ngày 16/9/1980 nhằm tuyên truyền, giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức và phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh thông qua các di tích và trưng bày các tài liệu hiện vật về Người có liên quan đến thời kỳ 10 năm Người ở Huế.  Năm 1998, được sự quan tâm của Thường vụ Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế được đầu tư xây dựng lại và khánh thành vào ngày 19/5/2000. Hiện nay Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế đang quản lý, bảo tồn, tôn tạo và phát huy tác dụng nhà trưng bày về thân thế và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh và hệ thông di tích lưu niệm về Người trên đất Thừa Thiên Huế.

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chú trọng công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích văn hóa từ rất sớm. Từ những năm 20 của thế kỷ XX, khi quan sát thấy Chính phủ Trung Quốc do Tôn Trung Sơn đứng đầu làm điều sai trái loại bỏ các nghi lễ thờ cúng Khổng Tử, Hồ Chí Minh đã viết bài phê phán điều sai lầm ấy và kêu gọi các chiến sỹ cách mạng Việt Nam ngày ấy rằng: “Với việc xóa bỏ những nghi lễ tưởng niệm Khổng Tử, Chính phủ Trung Quốc đã làm mất đi một thể chế cũ và trái với tinh thần dân chủ. Còn những người An Nam chúng ta hãy tự hoàn thiện mình, về mặt tinh thần bằng cách đọc các tác phẩm của Khổng Tử, và về cách mạng cần đọc các tác phẩm của Lênin”[1].

Trong sắc lệnh số 65 ký ngày 23/11/1945 ở điều 4, Người cấm phá huỷ đình, chùa, đền, miếu, hoặc những nơi thờ tự khác: cung điện, thành quách, lăng mộ chưa được bảo tồn. Người xem đó đều là di sản văn hóa của dân tộc mà trách nhiệm của chúng ta là phải gìn giữ, phát huy những giá trị tích cực của nó vì Tổ quốc, vì nhân dân. Người khẳng định đó là:  "Việc rất cần trong công cuộc kiến thiết nước Việt Nam"[2]. Toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh là sự tiếp thu có chọn lọc tư tưởng văn hoá Đông-Tây để phục vụ cho cách mạng Việt Nam. Người hiện thực hóa lời dạy của Lênin: “Chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu hái được những hiểu biết quý báu của các đời trước để lại”[3]. Sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh là sự nghiệp kế thừa và phát huy xuất sắc các giá trị của văn hóa dân tộc Việt Nam và văn hóa nhân loại, rút ra những bài học kinh nghiệm từ cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới, làm nên phong cách cách mạng Hồ Chí Minh, tạo ra động lực cách mạng mới mà đưa dân tộc Việt Nam lên ngang tầm thời đại, và đến lượt dân tộc Việt Nam đã làm cho Người trở thành “Danh nhân văn hóa nhân loại”.

Công tác bảo tồn các di tích là một trong những công việc hàng đầu, bởi làm tốt điều đó sẽ góp phần tích cực vào việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, nhất là trong giai đoạn hiện nay với xu thế toàn cầu hoá, hội nhập và phát triển. Nhận thức được tầm quan trọng này, ngay sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà, tỉnh Bình Trị Thiên đã rất quan tâm coi trọng công tác bảo tồn các di tích nói chung, các di tích Cố đô Huế nói riêng. Đặc biệt từ 1989, tỉnh Thừa Thiên Huế được tái lập đến nay, nhiều di tích lịch sử, di tích văn hóa, di tích cách mạng, v.v ở Thừa Thiên Huế được chú trọng đầu tư, tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị. Trong đó, thể theo tình cảm và nguyện vọng của Đảng bộ và nhân dân Thừa Thiên Huế đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, công tác tìm kiếm, nghiên cứu khảo sát, xác minh những di tích, xác định địa điểm di tích của Bác Hồ thời niên thiếu trên quê hương Thừa Thiên Huế đã sớm được Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế kết hợp với các cơ quan chức năng, các nhà chức năng từ địa phương đến Trung ương triển khai thực hiện, vừa nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế, vừa nhằm phục vụ cho khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu, học tập.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay, công tác bảo tồn di sản văn hoá đòi hỏi phải gắn liền với phát triển bền vững. Phát triển kinh tế-xã hội phải gắn với bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hoá. Huế là trung tâm kinh tế-văn hóa đồ sộ của Việt Nam. Chỉ riêng thành phố Huế đã có rất nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng Việt Nam và thế giới. Quần thể Cố đô Huế từ 1993 đã là “Di sản văn hóa thế giới”. Nhã nhạc cung đình Huế là “Di sản văn hóa phi vật thể thế giới”.v.v. Di sản văn hóa ở Thừa Thiên Huế là thế mạnh cho sự phát triển kinh tế của Thừa Thiên Huế. Động lực của quá trình phát triển của Huế, trước hết là trong lộ trình tiến tới thành phố trực thuộc Trung ương, phải được khởi động chính từ phương thức phát huy giá trị văn hoá nhiều mặt của Huế và của Thừa Thiên Huế. Chính vì thế, nếu phát huy tốt có hiệu quả các giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế là một động lực không nhỏ cho phát triển kinh tế-xã hội Thừa Thiên Huế.

Là nhà giáo dục, bản thân không bàn sâu công tác bảo tồn, bảo tàng, mà chỉ đóng góp ở phương diện phát huy giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế gắn với giáo dục và đào tạo, đặc biệt là giáo dục và đào tạo ngay trên địa bàn thành phố Huế.

Trước hết, cần thấy rằng, Sở Giáo dục&đào tạo Thừa Thiên Huế có khoảng 63 đơn vị trực thuộc là các trung tâm giáo dục thường xuyên, các trường trung học phổ thông, các trưởng trung học cơ sở và trung học phổ thông, các trường dân tộc nội trú với khoảng 50000 học sinh. Thứ hai, Phòng Giáo dục&đào tạo Thành phố Huế có khoảng 93 đơn vị trực thuộc ở 27 phường, xã trên địa bàn Thành phố Huế với khoảng 60000 học sinh. Thứ ba, trên địa bàn Thành phố Huế có các trường Cao đẳng sư phạm, Cao đẳng nghề, Cao đẳng công nghiệp, Cao đẳng Y tế, Phân hiệu Cao đẳng xây dựng với khoảng 20000 sinh viên. Thứ tư, Đại học Huế có 9 trường đại học và Trung tâm Giáo dục thể chất với khoảng 50000 sinh viên. Thứ năm, Học viện Âm nhạc Huế và Đại học Phú Xuân có khoảng 5000 sinh viên và học sinh. Thiết nghĩ, đây là những con số biết nói cho việc phát huy giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế gắn với giáo dục và đào tạo. Bởi vì:

1. Trong tuyên truyền, giáo dục đạo đức ở các trường tiểu học và trung học bao giờ cũng gắn liền với tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Hàng năm nhân sinh nhật Bác và Quốc khánh 2/9 nếu làm tốt công tác tuyên truyền quảng bá đối với hệ thống di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh trên địa bàn Thừa Thiên Huế sẽ thu hút được ít nhất khoảng 100000 lượt học sinh đến tham quan, học tập tại bốn điểm di tích Hồ Chí Minh đã được Nhà nước công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa trên địa bàn Thành phố Huế.

2. Sinh viên tất cả các ngành của tất cả các trường cao đẳng và đại học đều phải học môn “Tư tưởng Hồ Chí Minh”. Đây là một trong ba học phần khoa học lý luận Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh bắt buộc theo quy định của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với giáo dục và đào tạo ở bậc cao đẳng, đại học. Tuy nhiên, là giáo trình dùng chung cho sinh viên cả nước nên thiếu hẳn các thông tin mười năm ở Huế của Nguyễn Tất Thành. Do vậy, nếu làm tốt công tác tuyên truyền quảng bá đối với hệ thống di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh trên địa bàn Thừa Thiên Huế sẽ thu hút được các giáo viên dạy “Tư tưởng Hồ Chí Minh” ở Huế đưa được ít nhất khoảng 80000 lượt sinh viên đến tham quan, học tập, nghiên cứu tại bốn điểm di tích Hồ Chí Minh đã được Nhà nước công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa trên địa bàn Thành phố Huế.

3. Nguyên là Trưởng bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của trường Đại học Khoa học Huế, từ 2005 đến nay bản thân đã hướng dẫn khoảng 10000 sinh viên các lớp/nhóm được đảm nhận giảng dạy đến học tập, nghiên cứu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế, xin đề xuất một số điểm như sau:

a) Trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay ở Việt Nam, tỉnh Đảng bộ Thừa Thiên Huế nên có cơ chế thông thoáng hơn, để Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế không chỉ phục vụ khách tham quan du lịch, phục vụ các đối tượng học tập, nghiên cứu trong và ngoài nước, mà còn phải làm kinh tế góp phần tăng trưởng kinh tế của tỉnh nhà, vừa trực tiếp cải thiện thu nhập cho cán bộ của Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế. Muốn thế phải có nguồn kinh phí đáng kể để nâng cấp cơ sở hạ tầng của Bảo tàng Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế ngang tầm nhằm thu hút khách. Theo nhận định của tôi, thì dù mấy năm nay lượng khách đến Huế tham quan ngày một tăng, trong đó Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế cũng đang thu hút ngày càng đông lượng khách đến tham quan, nghiên cứu, học tập, nhưng lượng khách đến với Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế chỉ bằng khoảng 1/3 so với lượng khách đến các lăng tẩm, các địa điểm thuộc quần thể di tích Cố đô Huế  khác (Há dễ điều này không để chúng ta trăn trở sao?).

b) Với học sinh phổ thông được bao cấp đến tham quan, học tập tại Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế là tất yếu. Nhưng với sinh viên của các trường cao đẳng, đại học trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, thiết nghĩ nên kêu gọi đóng góp một phần kinh phí chung sức với tỉnh trong công tác bảo tồn, trùng tu, nâng cấp Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế. Bởi vì bất cứ môn học nào ở các trường cao đẳng và đại học cũng có kinh phí cho những tiết thực hành, nếu làm tốt công tác tuyên truyền quảng bá đối với hệ thống di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh trên địa bàn Thừa Thiên Huế thì có thể thu hút được nguồn ngân sách này về Bảo tàng Hồ Chí Minh. Đó là chưa nói đến việc nếu Tỉnh ủy và Ủy ban tỉnh Thừa Thiên Huế cho phép, thì chỉ cần kêu gọi mỗi sinh viên đến học tập, nghiên cứu và tham quan tại Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế đóng góp 3000 đồng/lượt/sinh viên sẽ có khoảng 240 triệu đồng/năm.

c) Ngoài quảng bá, tuyên truyền giới thiệu rộng rãi về Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế trên các kênh thông tin báo điện tử, mạng internet, websiter, lãnh đạo Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế cần cử cán bộ maketin đến Phòng phổ thông của Sở Giáo dục&đào tạo Thừa Thiên Huế, các Phòng Đào tạo, Đoàn trường, Hội sinh viên trường và các Trưởng bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của các trường cao đẳng và đại học trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế nhằm thu hút lượng học sinh, sinh viên đến học tập, tham quan, nghiên cứu thường xuyên tại Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế.

d) Ngoài ra, Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế cũng cần maketin với các bảo tàng thuộc quần thể di tích Cố đô Huế để Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế là một điểm đến không thể thiếu của các tour du lịch ở Thừa Thiên Huế.

Lời kết: Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại thiên tài của Việt Nam và nhân loại đã để lại cho chúng ta những di sản văn hóa vô giá. Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở nền tảng của tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động của cách mạng Việt Nam. “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một  hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa; là kết quả sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta; đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người”[4]. Cội nguồn tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm các giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam, các giá trị văn hóa phương Đông, văn hóa phương Tây, chủ nghĩa Mác-Lênin và các phẩm chất cách mạng đặc biệt của Hồ Chí Minh. Mười năm ở Huế của Nguyễn Tất Thành mà hiện nay có được Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế đã hội đủ các yếu tố để Huế xứng đáng là một cội nguồn của tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì thế, chú trọng công tác xã hội hoá các di tích bảo tồn, bảo tàng nói chung, xã hội hóa Bảo tàng và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng là cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Chính vì vậy, phát huy giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế gắn với giáo dục và đào tạo, đặc biệt là giáo dục và đào tạo ngay trên địa bàn thành phố Huế là công việc có ý nghĩa hết sức to lớn không chỉ để di sản văn hoá Hồ Chí Minh mãi mãi vĩnh hằng mà còn luôn phát huy được tác dụng tuyên truyền giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng suốt dời hy sinh vì độc lập dân tộc vì hạnh phúc của nhân dân và tư tưởng Hồ Chí Minh đối với các thế hệ hôm nay và muôn đời các thế hệ mai sau.

GVC ThS Hoàng Ngoc Vĩnh
(Khoa Lý luận chính trị trường Đại học Khoa học Huế)