Tố nữ. Ảnh: Đ.N.T 

Cuộc triển lãm tranh dân gian VN đang diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM nhằm cung cấp thêm một món ăn tinh thần cho người dân phía Nam những ngày đầu xuân. Loại hình nghệ thuật dân gian này tuy quen thuộc với người dân phía Bắc nhưng đối với người miền Nam dường như chúng còn rất nhiều điều để khám phá.

Theo bà Mã Thanh Cao, Phó giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, lần triển lãm tranh dân gian trước đây tại thành phố mang tên Bác là vào dịp kỷ niệm 300 năm Sài Gòn - TP.HCM. “Từ bấy đến nay đã gần 10 năm. Bộ sưu tập tranh dân gian không có nhiều thay đổi nhưng người TP.HCM yêu thích loại tranh này có chiều hướng gia tăng”, bà Cao nhận định.

Có khoảng 180 bức tranh được trưng bày trong dịp này, ngoài bốn tác phẩm thuộc thể loại tranh trổ giấy hiện đã bị mai một, số còn lại là tác phẩm thuộc hai dòng tranh tiêu biểu cho tranh dân gian VN là tranh Đông Hồ và tranh Hàng Trống.

Để quảng bá nghề làm tranh truyền thống này, nhà tổ chức triển lãm lần này có dựng một màn hình lớn tại khu triển lãm để chiếu những thước phim tư liệu giới thiệu kỹ thuật làm tranh giúp khách thưởng ngoạn hiểu sâu thêm về một nghề truyền thống, từng cực thịnh từ cuối thế kỷ 17 đến nửa đầu thế kỷ 19.

Đám cưới chuột

Đề tài của tranh dân gian khá phong phú: Dòng tranh thể hiện ước mơ của người nông dân về cuộc sống ấm no, hạnh phúc như tranh lợn đàn, gà đàn, cá chép trông trăng, vinh quy bái tổ... Tranh thờ cúng vẽ Thần thành hoàng, Bà Chúa thượng ngàn, các con vật thiêng như bộ tranh Ngũ hổ.

Tranh thể hiện sự ngưỡng mộ đối với các vị anh hùng dân tộc như Đinh Bộ Lĩnh, Bà Trưng, Bà Triệu. Tranh phê phán, đả kích như các tác phẩm Đánh ghen, Đám cưới Chuột, Thầy đồ Cóc...

Nhưng chủ đề tranh chiếm số lượng nhiều nhất là tranh sinh hoạt, cảnh gieo mạ, cấy lúa ngoài đồng; mục đồng chăn trâu, thổi sáo; những phiên chợ quê; trẻ con đánh đu; chó, mèo, gà, lợn trong sân... Các nội dung thân thuộc này tạo cho tranh dân gian chỗ đứng lâu dài trong lịch sử của vùng châu thổ sông Hồng và trở thành nét văn hóa đặc sắc trong đời sống của người dân.

Đến với triển lãm, người xem tranh thường bắt gặp cảm giác thú vị từ cách thể hiện mộc mạc, mang tính ước lệ nhưng lại toát lên vẻ thân thiện, sống động và chân thực. Quả thực, sức sống của loại hình nghệ thuật này là niềm tự hào truyền từ đời này sang đời khác của người dân làng nghề tranh.

Trẻ em vui đùa

Chẳng thế mà nhiều thế hệ vẫn thường nghe thơ ca dân gian ca rằng: Hỡi anh đi đường Cái Quan/Dừng chân ngắm cảnh mà tan nỗi sầu/Mua tờ tranh điệp tươi màu/Mua đàn gà lợn thi nhau đẻ nhiều...

Trải qua nhiều phen thăng trầm, đã có lúc nhiều hộ làm nghề tranh phải chuyển sang làm hàng mã. May mắn là những năm gần đây, con người có vẻ như muốn quay về với sự mộc mạc và những điều giản dị. Nhờ vậy mà tranh dân gian “sống lại”, không chỉ ở phía Bắc mà còn có thêm nhiều khách hàng từ phía Nam và cả những thương khách, du khách nước ngoài. Hiện có hơn 50% số hộ tại hai làng tranh Đông Hồ và Hàng Trống tiếp tục nghề làm tranh. Ngoài thị trường nội địa đang có dấu hiệu khởi sắc, họ còn muốn đưa sản phẩm văn hóa dân gian lâu đời này ra thị trường quốc tế.

Thanh Phương