Bài giảng:

GIỚI THIỆU NGUYỄN DU VÀ TRUYỆN KIỀU

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp các em:
Có được những hiểu biết cơ bản về đại thi hào Nguyễn Du và kiệt tác Truyện Kiều.
Nắm được cốt truyện, những giá trị cơ bản về nội dung, nghệ thuật của Truyện Kiều.
- Từ đó vận dụng kiến thức đã học để tự làm các bài tập



A/ GIỚI THIỆU TÁC GIẢ - TÁC PHẨM :




Nguyễn Du là một tác giả tiêu biểu của nền văn học Việt Nam cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX.
Ông sinh năm 1765 mất năm 1820, tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên. Quê ở làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh nhưng sinh ra ở Thăng Long.
1/ Gia đình – quê hương:
- Nguyễn Du xuất thân trong một gia đình thuộc dòng dõi đại quý tộc phong kiến, nhiều đời làm quan, giàu truyền thống văn học. Thân sinh ông là Hoàng Giáp Nguyễn Nghiễm (1708 – 1776), làm quan đến chức tể tướng ở triều Lê. Mẹ ông là bà Trần Thị Tần (1740 – 1778), vợ thứ ba của Nguyễn Nghiễm người xứ Kinh Bắc, đẹp nổi tiếng, giỏi dân ca hát xướng. Ngay từ ấu thơ, tâm hồn Nguyễn Du được nuôi dưỡng một phần do ảnh hưởng trực tiếp từ mẹ. Nguyễn Khản ( anh cùng cha khác mẹ ) làm quan thượng thư dưới triều Lê – Trịnh, là người giỏi thơ phú. Duy sản quý báu nhất của dòng tộc, gia đình để lại cho Nguyễn Du là nền học vấn uyên bác và khuynh hướng đi vào sáng tạo nghệ thuật.
- Hà Tĩnh và Thăng Long đều là những vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hoá đã nuôi dưỡng tâm hồn nghệ thuật của Nguyễn Du.
2/ Thời đại:
Nguyễn Du sống trong một thời đại lịch sử đầy biến động.
- Cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX, chế độ phong kiến khủng hoảng trầm trọng, giai cấp thống trị thối nát, tham lam, tàn bạo, các tập đoàn phong kiến ( Lê – Trịnh; Trịnh – Nguyễn ) chém giết lẫn nhau. Mâu thuẫn xã hội trở nên gay gắt.
Các phong trào khởi nghĩa nông dân nổ ra rộng khắp, đỉnh cao là phong trào Tây Sơn.
=> Những biến động lịch sử đó đã tác động tới tư tưởng, tình cảm, nhận thức của Nguyễn Du. Vì vậy, ông đã hướng ngòi bút vào hiện thực để phản ánh, để thể hiện và bộc lộ cảm xúc cũng như thái độ của mình. Những điều ông viết ra là những điều ông trông thấy, ông cảm thấy và xúc động, đau đớn trước những hiện thực đó:
“ Trải qua một cuộc bể dâu
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”
3/ Cuộc đời:
Cuộc đời Nguyễn Du chìm nổi sóng gió, đầy mâu thuẫn và bi kịch.
* Nguyễn Du mồ côi cha lẫn mẹ từ sớm. Ông ở với người anh là Nguyễn Khản. Đời sống của người anh tài hoa phong nhã, lớn hơn ông 31 tuổi này cũng đã ảnh hưởng tới nhà thơ.
* Lúc trưởng thành:
- Khi Nguyễn Khản gặp nạn (Sau vụ án Canh Tý năm 1780 Nguyễn Khản bị cắt chức và bị giam; Khi Trịnh Tông lên ngôi Chúa, Nguyễn Khản được giữ chức Lại bộ thượng thư, nhưng kiêu binh lại nổi loạn chống lại…; tư dinh của Nguyễn Khản bị cháy…), Nguyễn Du đã phải lưu lạc nơi đất Bắc ( ở quê vợ Thái Bình ) suốt 10 năm trời ( 1786 – 1796 ). Mười năm ấy, tâm trạng của ông vừa ngơ ngác vừa buồn chán, hoang mang bi phẫn.
- Khi Tây Sơn tấn công ra Bắc (1786), ông phò Lê chống lại Tây Sơn nhưng không thành. Năm 1796, định vào Gia Định theo Nguyễn Ánh chống lại Tây Sơn nhưng bị bắt giam 3 tháng rồi được thả.
- Từ năm 1797 đến năm 1802, ông ở ẩn tại quê nhà, làm “ dân chài biển nước Nam”, “ phường săn núi Hồng”. Năm 1802, sau khi lật đổ triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, trọng Nguyễn Du có tài đã mời ông ra làm quan. Từ chối không được, bất đắc dĩ ông làm quan cho triều Nguyễn.
* Năm 1820, chuẩn bị đi sứ sang Trung Quốc lần 2 thì ông bị nhiễm bệnh, ốm rồi mất.


(lăng mộ Nguyễn Du ở Hà Tĩnh)

Cuộc đời chìm nổi, gian truân, đi nhiều nơi, tiếp xúc nhiều hạng người đã giúp ông có một vốn sống rất phong phú, có nhận thức sâu rộng, đồng cảm với nỗi thống khổ của nhân dân. Điều này thể hiện rất rõ qua Truyện Kiều. Mộng Liên Đường khi viết lời tựa cho Truyện Kiều đã nhận định: Lời văn tả ra hình như có máu chảy đầu