Tình  Mẹ Trong Thi Ca

    Nguyễn Quý Đại 

 Mẹ mang nặng đẻ đau, rồi lo cho con từ bé đến ngày lớn khôn. Chúa Kitô, Phật Thích Ca.. là những người con tâm linh của Thượng Đế cũng chào đời trong vòng tay của Mẹ và nghe lời ru ạ ời ngọt ngào bên chiếc nôi nhỏ bé.. Tình mẹ là biểu tượng thiêng liêng cao đẹp nhất, truyền thống thờ mẹ kính cha đã in sâu vào tâm hồn của người dân Việt và  văn hóa dân tộc Việt Nam.

Ca dao so sánh công cha cao như núi, để thể hiện sự tôn kính Cha là cột trụ trong gia đình, nghiã Mẹ như nước trong nguồn bất tận.Nước âm thầm chảy qua những khúc quanh ghềnh thoát trôi về biển cả, sánh nghiã Mẹ với nước trong nguồn phù hợp với sự tận tụy dưỡng nuôi, yêu thương con không bờ bến.... Người Tây phương thường gọi Vaterland / Fatherland để chỉ quê Cha, người Việt Nam mình gọi quê Cha, đất Tổ, và quê Mẹ, đất Mẹ, tiếng Mẹ đẻ .. Để tôn trọng công ơn sình thành, dưỡng dục như nhau  giữa Cha và Mẹ :

Công cha như núi Thái Sơn

Nghiã Mẹ như nước trong nguồn chảy ra

             Tình yêu của Cha cũng bao la, tha thiết lo lắng cho con nên người, nhưng sâu kín trong lòng, không như mẹ bộc lộ tình cảm bằng những cữ chỉ vuốt ve, âu yếm.. nên  các con thường gần gủi Mẹ hơn Cha, vui buồn đời sống các con thường thì thầm bày tỏ với mẹ, nếu Mẹ không đồng ý cũng không la rầy nghiêm khắc, phê bình như Cha. Nhưng phải nhìn nhận bản tính đàn ông phần lớn hơi khô cằn, thiếu mềm mại. Có lẽ trời sinh đàn ông bản tính như vậy nên phải có luật bù trừ. Nhạc phẩm Lòng Mẹ của Y Vân thật bất hủ :    

Lòng Mẹ bao la như biển Thái Bình rạt rào

Tình Mẹ tha thiết như giòng suối biển ngọt ngào

Lời Mẹ  êm ái như đồng lúa rì rào

Tiếng ru bên thềm trăng tà soi bóng Mẹ yêu.

Lòng Mẹ thương con như vầng trăng tròn mùa thu

Tình Mẹ yêu mến như như làn gió đùa mặt hồ

Lời ru man mác êm như sáo diều dật dờ

Nắng mưa sớm chiều vui cùng tiếng hát trẻ thơ

Thương con thao thức bao đêm trường

Con đà yên giấc Mẹ hiền vui sướng biết bao

Thương con khuya sớm bao tháng ngày.

Lặn lội gieo neo nuôi con tới ngày lớn khôn

Dù cho mưa gío không quản  thân gầy Mẹ hiền.

Một sương hai nắng cho bạc mái đầu buồn phiền

Ngày đêm sớm tối vui cùng con nhỏ một niềm

Tiếng ru êm đềm Mẹ hiền năm tháng triền miên....   

Y Vân

Những ai may mắn còn Mẹ, được cài  lên áo hoa hồng đỏ để thấy đời mình còn diễm phúc vui tươi. Đã mất Mẹ không bao giờ tìm lại được tình yêu bao la, tha thiết ấy. Nếu ta đứng hàng giờ trước ngôi mộ đá rêu phong, đặt những đóa hoa tươi, đốt nén nhang thơm chỉ là phần hình thức, lễ nghi...Kỷ niệm những ngày dài hạnh phúc tuổi thơ mình đã sống trong mái ấm gia đình với tình yêu thương của Cha Mẹ đã đi vào thế giới xa xôi...

Gío mùa  thu mẹ ru con ngủ

Năm canh chày thức đủ năm canh

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa

Miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương

Ca dao 

Cuộc đổi đời 30.4.1975 không ai ngờ những gì đã xảy ra ? Nhiều người  đã  không làm tròn bổn phận phụng dưỡng Mẹ già, ngược laị Mẹ phải tảo tần nuôi con, nuôi cháu, thăm con trong trại cải tạo trên núi rừng, qua những đường dài hoang vắng, hiểm nguy. Tuổi già ngày tháng sức khoẻ hao mòn, lúc ốm đau cho đến lúc ra đi vĩnh viễn về bên kia thế giới, không gặp các con trai của Mẹ !!  Tình yêu của Mẹ như những vầng sao trên trời không sao đếm được trong thiên thể mênh mông, thiếu tình Mẹ như bầu trời thiếu ánh sao đêm !!Trịnh Công Sơn nhắc đến gia tài của Mẹ Việt Nam, một người Mẹ Việt Nam lầm lũi, mất mát sau chiến tranh, nhưng dường như nó cũng là hình ảnh thảm thương, đau khổ của cả một dân tộc sau cơn binh đao, khói lửa.. Con người Việt Nam đã kiệt quệ, xác xơ sau mỗi lần chinh chiến.

Một ngàn năm nô lệ giặc tàu

Một trăm năm đô hộ giặc tây

20 mươi năm nội chiến từng ngày

Gia tài của mẹ, một rừng xương khô

Già tài cũa mẹ, một núi đầy mồ

 Vào ngày Rằm tháng bảy là lễ Vu Lan Bồn (Ullambana) theo kinh điển Tôn giả Mục Kiền Liên, lo cứu Mẹ bà Thanh Đề thoát khỏi cảnh khổ ở điạ ngục. Và cầu nguyện cho chúng sinh được siêu thoát, khỏi vòng sinh tử luân hồi.Trong ngày lễ nầy người ta thường cài lên áo hoa hồng đỏ, hay hoa cẩm chướng tượng trưng cho Mẹ còn sống, hoa trắng để tưởng nhớ Mẹ hiền.

 Người được hoa trắng sẽ thấy xót xa, nhớ thương mẹ đã mất. Người được hoa hồng đỏ sẽ thấy sung sướng mình còn mẹ, và sẽ cố gắng để làm vui lòng mẹ, một ngày nào đó Mẹ cũng phải ra đi theo luật tạo hóa „cát bụi trở về với cát buị“  khỏi hối hận lúc còn tại thế không làn tròn bổn phận và hiếu thảo. Thiền sư Thích Nhất Hạnh làm bài thơ bông hồng cài áo. Phạm Thế Mỹ phổ nhạc

Một bông Hồng cho em

Một bông Hồng cho anh

Và một bông Hồng cho những ai

Cho những ai đang còn Mẹ

Đang còn Mẹ để lòng vui sướng hơn

Rủi mai nầy Mẹ hiền có mất đi

Như đoá hoa không mặt trời

Như trẻ thơ không nụ cười

Ngỡ đời mình không lớn khôn thêm

Như bầu trời thiếu ánh sao đêm

Mẹ, Mẹ là giòng suối dịu hiền

Mẹ, Mẹ là bài hát thần tiên

Là bóng mát trên cao

Là mắt sáng trên cao

Là ánh đuốc trong đêm khi lạc lối

Mẹ, Mẹ là lọn miá ngọt ngào

Mẹ, Mẹ là nải chuối buồng cau

Là tiếng dế đêm thâu

Là nắng ấm mương dâu

Là vốn liếng yêu thương cho cuộc đời

Rồi một chiều nào đó anh về nhìn Mẹ yêu, nhìn thật lâu

Rồi nói , nói với Mẹ rằng „ Mẹ ơi, Mẹ ơi, Mẹ có biết hay không ?“

-Biết gì ? Biết là, biết là con thương Mẹ không? „

Đoá hoa màu hồng vưà cài lên áo đó anh

Đoá hoa màu hồng vưà cài lên áo đó em

Thì xin anh, thì xin em

Hãy cùng tôi vui sướng đi...

                        Thích Nhất Hạnh

Đời sống người Việt Nam khác với người Tây phương, ở Việt Nam Cha Mẹ con, cháu thường sống chung trong một đại gia đình, dù nghèo hay giàu gia đình lúc nào cũng sống bên nhau, nên không cần dành một ngày nào riêng cho Mẹ ? Mỗi năm vào lễ Vu Lan nhắc nhở các con nhớ ngày tình yêu cao cả của Mẹ, nhà thơ Tuỳ Anh trong những ngày xa Quê hương mang nỗi buồn mênh mông ngút ngàn thương nhớ.

Bài „Bông hồng cài áo“

Mỗi lần thêm nhức nhối

Mỗi năm nghe một lần

Như xé nát tim gan

           Tuỳ Anh (trong tập trầm ngải thiết tha)

            Hình ảnh về Mẹ còn mãi trong lòng thi nhân, đã gởi tâm sự mình qua những vần thơ ngọt ngào, và chỉ biết nhắn gởi các em cắt dâng Mẹ một cành hồng tươi hương sắc

Hẳn em tôi còn nhớ

Cắt dâng mẹ cành hồng

Từ vườn hoa đầu ngõ

Vẫn ngọt ngào đơm bông

Hoa thay lòng tưởng nhớ

Của đứa con phiêu bồng

Hoa thay dòng lệ nhỏ

Thương nhớ mẹ vô cùng

Tuỳ Anh  trong tập Trầm ngải thiết tha

Đời sống Tây phương Cha Mẹ dù tuổi già nắng xế nhưng vẫn sống riêng. Con cháu bận rộn công việc nhưng hằng năm đều có ngày tưởng nhớ ghi ơn Mẹ. Sau lễ Phục Sinh 20 ngày  tính từ Lễ Tro vào ngày thứ Tư tuần Thánh, có thánh lễ vinh danh Mẹ. ở Đức thường tổ chức ngày lễ Mẹ vào Chúa nhật (Mothering Sunday) thứ 2 tháng 5, Âu Châu nhiều nước cũng tổ chức cùng thời gian trên.

 Theo lịch sử truyền thống ngày lễ của Mẹ ở Hoa Kỳ (theo cuốn American Book of Days) có trước thời gia nội chiến (Civil war)  vào năm 1872 người đầu tiên đưa đề nghị ngày tưởng nhớ tình Mẹ tại Boston Massachusetts là bà Julia Ward Howe đã vận động chọn ngày Chúa nhật thứ 2 tháng 5 và khởi đầu cài hoa cẩm chướng (carnation, Nelke, Oeillet) để tưởng nhớ Mẹ, hoa cẩm chướng biểu tượng cho người Mẹ là loài hoa nở quanh năm, cánh hoa mỏng và thoảng hương thơm nhẹ.

Mãi cho đến năm 1907 bà Ana Jarvis (01.05.1864) ở Webster, mẹ của bà là Anna Reese Jarvis qua đời ngày 09.5.1905, đó là mất mát lớn khi thiếu mẹ, bà bắt đầu cổ động thêm cho ngày của Mẹ ở Philadelphia, cho đến ngày 10.05.1908, nhà thờ ở Grafton (West Virginia) và Philadelphia cử hành thánh lễ cho ngày vinh danh Mẹ. được lan rộng ra tại Hoa Kỳ và thế giới. Ở Việt Nam không có một ngày riêng cho cha mẹ, nhưng theo truyền thống lâu đời, hằng năm có ngày giỗ để kính nhớ người đã mất trong đó có ngày cho mẹ cho cha.  Thế giới văn minh, nhưng ở Hoa Kỳ từ năm 1910 ở tiểu bang West Virginia mới công nhận ngày dành để tưởng nhớ về Mẹ, sau đó các tiểu bang Oklahoma, Wadhington, Alabama, Texas hưởng ứng. Mãi cho đến ngày 09.5.1914 Tổng thống thứ 28 Thomas Woodrow Wilson (1856-1924) ký quyết định chung thông qua Quốc Hội công báo ngày „ Mother’ s Day „là ngày quốc lễ của Hoa Kỳ vào Chúa Nhật thứ 2 tháng 5.

Riêng ở Pháp năm 1917 tại Pais tổ chức lễ Mẹ cho những gia đình đông con, nhưng lễ Mẹ chính thức công báo vào ngày 20.4.1926. Anh Quốc từ năm 1910 gọi là ngày Mother’s Day / Mutter Tag, nhà thờ có Thánh lễ tạ ơn để tưởng nhớ và vinh danh Mẹ hiền vào Chúa Nhật IV mùa chay, ở Á Căn Đình thì vào Chúa Nhật thứ 2 tháng 10 .

Dâng Mẹ đôi tim nhỏ

Dâng Mẹ tình yêu lên ngôi

Dâng Mẹ yêu thương đong đầy

Dâng Mẹ cuộc sống tương lai...           

Tình hồng dâng Mẹ của Văn Chi

Mẹ vẫn ngồi đan một nỗi buồn           

Bên đời gió tạt với mưa tuôn 

Con đi góp lá nghìn phương lại                      

Đốt lửa cho đời tan khói sương         

Tiếng mẹ nghe như tiếng nghẹn-ngào

Tiếng Người hay chỉ tiếng chiêm-bao

Mẹ xa xôi quá làm sao vói                             

Biết đến bao giờ trông thấy nhau       

Trần Trung Đạo

Mẹ là một dòng suối, một kho tàng vô tận lo cho con trưởng thành, phận làm trai thời lọan phải thi hành nhiệm vụ, các con ra đi Mẹ lo lắng nhớ thương, Mẹ ngồi nhìn về phương trời xa xăm thời chiến với súng đạn, đêm đen, rực lên ánh hoả châu rồi chợt tắt đã làm Mẹ lo âu không ngủ, vướng bận bấp bênh phận người. !! Trịnh Công Sơn vang bóng một thời với những tình khúc như Gia tài của mẹ dù anh chán ghét chiến tranh, nhưng anh đã sống với tâm trạng của Mẹ Việt Nam 

Mẹ ngồi ru con tiếng hát lênh đênh

Mẹ ngồi ru con mây vào hồn

Mẹ dạy cho con tiếng nói quê hương

Mẹ nhìn con đi phút giây bàng hoàng

Mẹ ngồi ru con đong đưa võng buồn đong đưa phận mình

Mẹ ngồi ru con nghe đất gọi thầm trọn nợ lưu vong

Mẹ ngồi trăm năm như thân tượng buồn để lại quê hương

Tuổi còn bơ vơ thế giới chiến tranh ngục  tù

Trịnh Công Sơn

Thời gian trôi qua không đợi chờ, đã 30 năm chúng ta xa xứ để rồi xót xa thân phận kiếp sống lưu vong. Những lúc nhớ về tình mẹ thật lớn lao. Tình mẹ là gốc của mọi tình cảm thương yêu. Không có mẹ sẽ thiếu tất cả tình yêu trên cõi đời nầy

Bàn tay chắt chiu vô vàn yêu thương

Mẹ như lá hoa thơm vườn nhân ái

Tình quê hương vương vấn bước chân phiêu bồng

Lắng sâu trong tiếng ru dịu êm

Lời buồn ru ca dao hôm nào vọng vang

Mẹ đắng cay trong thầm lặng đêm hư không

Niềm thương quê tê tái trái tim u hoài

Xót xa thương thân phận lưu vong

(Nỗi Niềm Ly Hương – Tình khúc Lê Mạnh Trùy-Vương Ngọc Long)

Uớc mơ ngày về thăm Mẹ đã vĩnh viễn không bao giờ đến, bởi vì ngày tưởng nhớ Mẹ, thi sĩ Tùy Anh đã cài hoa màu trắng. Mẹ đã rời bỏ quê hương nhọc nhằn sau cuộc đổi đời, con cháu phân ly, nỗi buồn anh cũng là nỗi chung của chúng ta rời bỏ quê hương  vương vấn tình mẹ

Mẹ ơi con mẹ chưa về

Bao năm lưu lạc bên lề cuộc vui

Tiếng cười không giấu ngậm ngùi

Tiếng vui tắt nghẹn bên đời buồn tênh..

Tuỳ Anh (trong tập Khúc hát tiêu dao)

 Mẹ thầm lặng chịu mọi trách nhiệm với các con. Mẹ chia sẻ với con từ thưở bé thơ  dạy cho con tiếng nói đầu đời cho đến lúc nên người. 

Mẹ là gío uốn quanh

Trên đời con thầm lặng

Trong câu hát thanh bình

Mẹ là gío mong manh

Mẹ là nước chứa chan,

Trôi dùm con phiền muộn

Cho đời mãi trong lành

Mẹ chìm dưới nhân gian...

                      Trịnh Công Sơn

Mẹ dạy con tiếng nói thật thà

Mẹ mong con chớ quên màu da

Con chớ quên màu da, nước việt xưa

Mẹ mong trông con mau bước về nhà

Mẹ mong con lũ con đường xa

ôi lũ con cùng cha, quên hận thù ..

                            Trịnh công Sơn

Không có  tình yêu nào có thể sánh với tình mẹ .. thi sĩ Trường Đinh ví tình yêu Mẹ là những tháng ngày cần thiết của đời người, Mẹ là ánh sáng là giọt sương mai, là tiếng chim hót trên cành buổi sáng ....

Mẹ là mùa xuân trên cánh chim bay

Mẹ là mùa đông tóc bạc như mây

Mẹ là mùa thu, niềm đau gió cát

Mẹ là mưa hạ, hạt nhòa đắng cay

Mẹ là trời xanh cho nắng vươn cao

Mẹ là biển đông sóng gọi xôn xao

Mẹ là bình nguyên tình yêu bát ngát

Mẹ là ngân hà, lòng mẹ bao la ...

                                                                        Trường Đinh

              Tâm trạng của các thi nhân đều nhạy cảm, nhà thơ Vương Ngọc Long đã không dấu được ngậm ngùi, nỗi nhớ về Mẹ thiết tha. Mẹ và quê hương là những kỳ quan tuyệt thế đã trở thành thiêng liêng, nhiệm màu muôn thưở. Lúc con ốm đau sốt, khóc la thì mẹđã chạy tới bên nôi ru con, hay bồng bế thâu đêm. Mẹ như một thiên thần dịu hiền.


 

Con đau Mẹ thức đủ năm canh

Vỗ nhẹ ru con giấc mộng lành

Dãi nắng dầm mưa công dưỡng dục

Banh da xẻ thịt nghĩa sinh thành

Con, thân măng dại, nương bờ dậu

Mẹ, bóng tre gầy, phủ mái xanh

Mẹ dắt con qua vườn Đạo Hạnh

Bông hoa Từ Mẫu nở muôn cành

(Mẹ Từ Ái- thơ Vương Ngọc Long)

 ...Đường đời bát ngát thênh thang

Trái tim Từ Mẫu: hành trang vô bờ

Mẹ buồn thắp nến hư vô

Năm canh khắc khoải sững sờ đợi con

Núi sông canh cánh mỏi mòn

Ruột se hải ngoại dạ cuồng lưu vong

Mẹ trầm luân, kiếp đợi mong

Trăm con cốt nhục chung dòng cưu mang

Lặng yên hít thở gió ngàn

Thoáng thơm Quê Mẹ, hương trầm diệu vi ...

(Mẹ Từ Tâm – thơ Vương Ngọc Long)

 Kho tàng thi ca bình dân, cũng như những nhạc phẩm thời đại..Ca tụng những lời như ngàn đời nhớ ơn Mẹ, bởi vì Mẹ đã cho các con hành trang lên đường, thành công với tràn đầy ước mong. Đối với Cha Mẹ, các  con phải lấy chữ hiếu làm đầu, phụng dưỡng Cha Mẹ cho phải đạo làm người

Nuôi con khó nhọc đến giờ,

Trưởng thành, con phải biết thờ hai thân

            Con cháu hiếu thảo phụng dưỡng  Ông bà, Cha Mẹ, để an ủi Người chỉ một phần nhỏ bé tình cảm, sự hy sinh của cha mẹ thật mênh mông vô tận

Ơn cha nặng lắm ai ơi

Nghiã Mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang

Ơn cha, nghiã mẹ nặng trìu

Ra công báo đáp, ít nhiều phận con

            Hay

Mẹ cha là biển, là trời

Làm sao con dám cãi lời mẹ cha.

Thương mẹ, nhớ cha như kim châm vào dạ,

Nghĩ đến chừng nào, lụy hạ tuôn rơi

Một mai gặt lúa đem về,

Thờ cha, kính mẹ nhiều bề hiếu trung

Bao giờ cho cá hóa long

Đền ơn cha mẹ ẵm bồng ngày xưa   

Tình mẹ như hơi thở, sưởi ấm lòng các con trong những ngày xa quê hương !! Trên bước chân phiêu giạt xứ người, thời gian âm thầm trôi qua những tháng ngày phiền muộn nhớ thương, tưởng nhớ về Mẹ, từ trái tim và nước mắt các con xin dâng lên Mẹ những lời cầu nguyện trân trọng nhất. Công Cha nghiã Mẹ thật bao la tình sâu nghiã nặng, các dân tộc trên thế giới dù khác nhau Tôn giáo, nhưng đều có ngày tôn vinh mẹ dưới nhiều hình thức khác nhau, để nhắc nhở đến công ơn sinh thành dưỡng dục  .