Bài viết: Hai đứa trẻ - Thạch Lam
HAI ĐỨC TRẺ
Thạch Lam
I. Kiến thức cơ bản.
1. Tác giả.
Thạch Lam (1910 - 1942) tên thật là Nguyễn Tường Vinh (sau đổi tiên là Nguyễn Tường Lân). Nhà văn nổi tiếng về truyện ngắn. Viết xúc động về người nghèo, những em bé nhà nghèo. Văn nhẹ nhàng, tinh tế với tấm lòng xót thương, nhân hậu. Chất thơ man mác trong văn xuôi.
Tác phẩm - Các tập truyện ngắn: Gió đầu mùa (1977), Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc(1942), Tập tuỳ bút Hà Nội 36 phố phường…
2. Xuất xứ, chủ đề
a. Xuất xứ
Truyện ngắn "Hai đứa trẻ" rút trong tập "Nắng trong vườn" (1938)
b. Chủ đề
Tác phẩm nói lên lòng xót thương đối với những kỉ niệm và ước mơ bình dị, cảm động của những em bé nơi phố huyện nghèo ngày xưa.
3. Phân tích
a. Phố huyện nghèo và những người nghèo:
- Phố huyện là một thị trấn nhỏ và nghèo. Xung quanh là cánh đồng và xóm làng. Gần bờ sông,. Có đường sắt chạy qua, có một ga tàu. Chiều hè tiếng ếch nhái râm ran. Đêm xuống, phố vắng, tối im lìm. Rất ít đèn.
-  Chợ chiều vãn. Chỉ có vài đứa trẻ lang thang đi lại nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre…bóng chập chờn.
- Chị Tí mò cua bắt tép, tối đến dọn hàng nước dưới gốc bàng; dọn hàng từ chập tối cho đến đêm "chả kiếm được bao nhiêu?" Thằng cu bé con chị Tí - xách điếu đóm và khiêng 2 cái ghế trên lưng ở trong ngõ đi ra trông thật tội nghiệp.
- Bà cụ Thơi hơi điên, cười khanh khách, ngửa cổ ra đằng sau, uống một hơi cạn sách cút rượu, lảo đảo vào bóng tối.
- Vợ chồng bác xẩm "tiếng đàn bàu bần bật", thằng con bò ra đất…
- Bác phở Siêu gánh hàng đi trong đêm, tiếng đòn gánh kỉu kịt, bóng bác mênh mang… Phở của bác là món quà xa xỉ mà chị em Liên không bao giờ mua được.
- Phố tối, đường ra sông, cái ngõ vào làng lại sẫm đen hơn. Một vài ngọn đèn leo lét… Ngọn đèn con của chị Tí, bếp lửa của bác Siêu chiếu sáng một vùng đất cát, ngọn đèn của Liên từng hột sáng lọt qua phên nứa…
Tóm lại, phố nghèo, yên tĩnh và đầy bóng tối. Con người phố huyện âm thầm, lạnh lẽo. Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ? Cách viết nhẹ nhành, đầy thương xót, thấm đẫm một nỗi buồn thấm thía. Đó là tình cảm nhân đạo của Thạch Lam.
b. Chị em Liên:
- Gia cảnh sa sút nghèo: Cha mất việc. Cả nhà bỏ Hà Nội về quê. Mẹ làm hàng sáo. Chị em Liên được mẹ cho trông coi một cửa hàng tạp hoá nhỏ xíu, phiên nứa dán giấy nhật trình.
- An ngây thơ. Liên cảm thấy cô đã lớn, đảm đang, kiêu hãnh vì cái dây xà tích bạc ở thắt lưng "vì nó tỏ ra chỉ là người con gái lớn và đảm đang".
- Gian hàng tối âm thầm, đầy muỗi. Đêm nào hai chị em Liên và An cũng ngồi dưới gốc bàng, trên cái trõng trẻ để đợi chuyến tàu đêm. Để bán hàng theo lời mẹ dặn. Còn là một niềm vui nhỏ nhoi.
- An trước lúc ngủ còn dặn chị đánh thức khi tàu đến. Đợi tàu là đợi ánh sáng. Con tàu từ Hà Nội về mang theo. Con tàu gợi nhớ kỉ niệm tuổi thơ: ngày bố còn đi làm, mẹ nhiều tiền được hưởng những thức quà ngon lạ, được đi chơi bờ hồ, uống những cốc nước lạnh xanh đỏ.
- Đợi tàu là đợi những mơ tưởng. Với Liên, trong kí ức và hiện tại "Hà Nội xa xăm. Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyên náo. Con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua:. Thế giới ấy khác hắn đối với cuộc đời của Liên, của dân nghèo phố huyện, khác hẳn vầng sáng ngọn đèn chị Tí và ánh lửa của bác Siêu.
- Giấc ngủ của Liên, lúc đầu mờ dần đi "giữa bao nhiêu sự xa xôi không biết…" về sau "mặt chị nặng dần", chìm dần vào "ngập vào giấc ngủ yên tĩnh,… tịch mịch và đầy bóng tối".
Tóm lại, ngòi bút của Thạch Lam tả ít mà gợi nhiều, nhỏ nhẹ, làm xúc động người đọc trước những số phận, làm những cảnh đời đầy bóng tối. Có mơ ước nhỏ ngoi, bình dị trước một cái gì vừa thuộc về quã vãng, vừa hướng tới tương lại.
Truyện ngắn "Hai đứa trẻ" vừa