" Hoa cỏ may" là một bài thơ có tính triết lí rất sâu sắc của Xuân Quỳnh. Đọc " Hoa cỏ may" độc giả sẽ thoáng buồn vì một qui luật nghiệt ngã của tình yêu, nhưng cũng cảm nhận được cái trong trẻo của tâm hồn Xuân Quỳnh cũng như tâm hồn của rất nhiều người phụ nữ khác trong cuộc đời.

 Bài thơ được mở đầu bằng:

Cát vắng, sông đầy, cây ngẩn ngơ

Không gian xao xuyến chuyển sang mùa

Tên mình ai gọi sau vòm lá

Lối cũ em về nay đã thu.

Khoảnh khác giao mùa vốn luôn làm xao xuyến tâm hồn. Nhà thơ như nghe thấy trong không gian với cát trắng, sông đầy, cây ngẩn ngơ ấy tiếng gọi tên mình. Mùa thu đã đến rõ nhất trên lối cũ em về. Mùa thu thấm đẫm không gian và thấm đẫm hồn người.

 " Hoa cỏ may " cũng được viết khi nhà thơ đã sang mùa thu của cuộc đời. Điều dó lí giải tai sao nhà thơ lại mở ra trước mắt người đọc một không gain thu xao xuyến đến thế! Mây trắng đã theo đi cùng gió. Bao đắng cay cũng đã gửi lại cho mùa cũ. Lòng đã yên ắng trở lại và trong trẻo như trời biếc. Xuân Quỳnh rất tài khi phơi trải lòng mình, vừa thành thật vừa xúc động:

Mây trắng bay đi cùng với gió

Lòng như trời biếc lúc nguyên sơ.

Đắng cay gửi lại bao mùa cũ

Thơ viết đôi dòng theo gió xa

  Khổ thơ cuối cùng ta đọc được ở đó vẫn niềm khát khao yêu và được yêu mãnh liệt của một trái tim phụ nữ hồn hậu. Nhưng ta cũng gặp ở đây một qui luật rất nghiệt ngã của tình yêu. Tình yêu rất đẹp, nhưng phàm cái gì đẹp đều rất mong manh, rất dễ thay đỏi theo thời gian và theo những biến động của cuộc đời. ở đây Xuân Quynh cũng đã đạt đến đọ sâu sắc như Targo đã từng phát hiện ra một qui luật cũng nghiệt ngã không kém tồn tại trong tình yêu:

" Trái tim anh cũng ở gần em như chính đời em vậy

Nhưng chẳng bao giờ em biết trọn nó đâu" ( Bài thơ số 28)

Bằng hình ảnh " Hoa cỏ may " rất độc đáo Xuân Quỳnh đã dưa người đọc đến một triết lí:

"Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may

Áo em sơ ý cỏ găm đầy.

Lời yêu mỏng mảnh như màu khói,

Ai biết lòng anh có đổi thay?"

Câu hỏi tu từ ở cuối bài thơ như xoáy vào lòng độc giả, mang đén một thoáng buồn, một thoáng xót xa...

  Đọc lại " Hoa cỏ may" ta thấy người phụ nữ trong Xuân Quynh thật đẹp, thật đáng nể trọng. Dù cuộc đời có nghiệt ngã bao nhiêu, chị vẫn yêu bằng cả trái tim mình.